Kosten & toeslag · bijgewerkt · door Marvin
Sociaal-medische indicatie (SMI) kinderopvang: zo werkt het
Met een sociaal-medische indicatie betaalt je gemeente (een deel van) de kinderopvang als je geen recht hebt op kinderopvangtoeslag en je gezin het zwaar heeft door ziekte, psychische klachten of andere problemen. SMI kinderopvang is ook mogelijk als de ontwikkeling van je kind in het gedrang komt. Check wel eerst of je niet tóch toeslag krijgt.
Kort antwoord
SMI is een gemeentelijke regeling, geen landelijke toeslag. Je vraagt het aan bij je eigen gemeente met een formulier. Daarin beschrijf je kort je situatie en hoeveel dagdelen opvang je nodig hebt. Elke gemeente heeft eigen regels. Sinds 2026 is er wel een landelijke basislijn: een afspraak over wat je minimaal zou mogen verwachten. Begin liefst pas met de opvang als je het besluit hebt.
Wat is een sociaal-medische indicatie?
Kinderopvangtoeslag krijg je meestal alleen als jij en je partner werken, studeren of een traject naar werk volgen. Sommige gezinnen voldoen daar niet aan, maar hebben opvang wel hard nodig. Bijvoorbeeld omdat een ouder ziek is en niet de hele dag voor de kinderen kan zorgen. Voor die gezinnen bestaat sinds 2005 de sociaal-medische indicatie.
Met SMI vergoedt de gemeente de kosten van kinderopvang, helemaal of voor een deel. Het Rijk stelt geen voorwaarden. Gemeenten bepalen zelf de regels. Daardoor kan een gezin in de ene gemeente wél SMI krijgen en in de buurgemeente niet. Dat was precies de reden voor de Handreiking SMI die VNG en het ministerie van SZW begin 2026 uitbrachten.
Voor wie is SMI bedoeld?
De modeltekst voor gemeenten en de Kamerbrief noemen deze voorbeelden:
- Er zijn spanningen of problemen in het gezin.
- Een gezinslid is ziek of heeft psychische of lichamelijke klachten.
- Je kind heeft extra ondersteuning nodig in zijn of haar ontwikkeling.
- De thuissituatie is tijdelijk niet veilig of stabiel.
- Je zorgt veel voor een zieke naaste (mantelzorg).
- Een kind is ernstig ziek, een ouder stopt met werken, en broertjes of zusjes kunnen naar de opvang.
Het kan ook om een andere situatie gaan, zolang opvang nodig is om het gezin tijdelijk lucht te geven of je kind te helpen in de ontwikkeling.
Eerst toeslag checken
Met SMI heb je géén recht op kinderopvangtoeslag. Maar in een aantal situaties heb je dat recht nog wél, ook als je niet werkt. Heb je recht op toeslag, dan gaat die voor; de gemeente kijkt daar zelf ook eerst naar.
- Ziek, maar nog in dienst. Zolang je in dienst bent, houd je volgens Dienst Toeslagen recht op kinderopvangtoeslag. Ook tijdens ziekte, zwangerschapsverlof of ander lang verlof. Lees ook toeslag tijdens zwangerschaps- en ouderschapsverlof.
- Langer dan 2 jaar ziek. Dan stopt je arbeidscontract meestal. Daarna heb je nog minimaal 3 maanden recht op toeslag. Hoe die maanden tellen, staat in kinderopvangtoeslag stopzetten of werkloos.
- Wlz-indicatie en een werkende partner. Heb jij of je partner een indicatie voor de Wet langdurige zorg (Wlz), en werkt de ander of volgt die een traject naar werk? Dan kun je soms toch toeslag krijgen. Die vraag je aan via de BelastingTelefoon, niet via Mijn toeslagen. Ben je alleenstaand met een Wlz-indicatie, of hebben jullie allebei een Wlz-indicatie? Dan is er geen toeslag en kun je naar SMI vragen.
- UWV-uitkering met een plan naar werk. Krijg je WW, Ziektewet, WIA-WGA of Wajong en volg je een plan om weer aan het werk te gaan? Dan heb je volgens de handreiking recht op toeslag. Dat is vaak het geval, dus vraag het na bij het UWV.
- Studie, inburgering of traject. Ook wie studeert, verplicht inburgert of met een bijstandsuitkering een traject naar werk volgt, kan toeslag krijgen. Zie kinderopvangtoeslag als student.
Let op: heb je een partner, dan moeten jullie allebei aan een van deze situaties voldoen. Twijfel je? Lees de uitleg over kinderopvangtoeslag of bel de BelastingTelefoon voordat je SMI aanvraagt.
Wat je volgens de basislijn 2026 minimaal mag verwachten
De handreiking bevat een basislijn van vijftien afspraken. VNG, gemeenten en het ministerie streven ernaar SMI zo uit te voeren. Het is dus geen wet. Een gemeente moet de basislijn eerst in haar eigen verordening zetten. Vraag daarom altijd of jouw gemeente dat al heeft gedaan. Heeft je gemeente al ruimere regels, dan is het volgens de Kamerbrief wenselijk die te houden.
Geen inkomenstoets voor toegang
Inkomen en vermogen zijn geen reden om je uit te sluiten. Je inkomen mag wel de eigen bijdrage bepalen.
Minimaal 2 dagen per week, 6 maanden
Een basisaanbod van minimaal twee dagen per week (of evenveel uren) gedurende zes maanden. Minder kan als minder nodig is.
Verlenging bij langdurige problemen
De gemeente kan SMI een of meer keren verlengen.
Hardheidsclausule
Een uitzonderingsregel in de verordening, bijvoorbeeld als vooraf duidelijk is dat je SMI lang nodig hebt.
Kinderen tot einde basisschool
Kinderen van 0 jaar tot het einde van de basisschoolleeftijd kunnen in aanmerking komen.
Alleen nodige gegevens
De gemeente vraagt alleen strikt noodzakelijke informatie op, en wat ze van jou verwacht gaat alleen over werken aan herstel.
Voorwaarden die gemeenten vaak stellen
De landelijke modeltekst, die gemeenten mogen overnemen, noemt deze voorwaarden. Je eigen gemeente kan het anders regelen.
- Je kind heeft kinderopvang nodig.
- Je kind is tussen 0 en 13 jaar (basisschoolleeftijd).
- Er is niemand in je omgeving die je kind kan opvangen.
- Jij en je kind wonen en staan ingeschreven op hetzelfde adres in de gemeente.
- Je krijgt geen kinderopvangtoeslag en hebt daar ook geen recht op.
- De opvang staat in het Landelijk Register Kinderopvang (LRK).
Weet je niet zeker of een locatie geregistreerd is? Zo controleer je het LRK-nummer. Sommige gemeenten stellen extra eisen. Rotterdam vraagt bijvoorbeeld dat je niet eerder SMI hebt gehad, en laat SMI starten als ook de hulp is gestart die je nodig hebt.
SMI aanvragen in 7 stappen
- Zoek het formulier van je gemeente. Zoek op de website van je gemeente naar "sociaal medische indicatie" of "SMI kinderopvang". In Oosterhout neem je bijvoorbeeld eerst contact op met de gemeente; daar valt SMI onder de Jeugdwet.
- Beschrijf kort de reden. Het modelformulier vraagt een korte uitleg van je situatie en waarom opvang nodig is. Kort is genoeg: de gemeente kan later contact opnemen voor extra informatie.
- Bepaal het aantal dagdelen. Vraag zoveel als je echt nodig hebt. Hulp bij het kiezen: hoeveel dagen kinderopvang per week.
- Kies een geregistreerde opvang. Heb je al een plek, vul dan de gegevens in. Zo niet, dan kan dat later. Houd rekening met wachtlijsten; zie tips bij wachtlijsten.
- Noem je hulpverlener. Werk je met een huisarts, wijkteam of andere hulpverlener? Vul die gegevens in. De gemeente mag dan bij die persoon alleen de informatie opvragen die nodig is voor de aanvraag.
- Lever bewijs van inkomen mee. Het modelformulier vraagt recente loon- of uitkeringsstroken van jou en je partner. Volgens het formulier zijn die nodig om de hoogte van de vergoeding te bepalen.
- Gesprek en besluit. De gemeente kan je bellen voor extra informatie of een gesprek. Daarna krijg je een brief met het besluit. Vraag bij je aanvraag binnen welke termijn je gemeente beslist.
Niet starten vóór het besluit
Begin je al met opvang voordat de gemeente heeft beslist? Dan loop je volgens het modelformulier het risico dat je de kosten zelf moet betalen. Teken een contract daarom liefst pas na de brief, of spreek met de opvang af dat de startdatum kan schuiven.
Advertentie
Eigen bijdrage en betaling
Bij SMI betaal je vaak een eigen bijdrage. Hoe hoger je inkomen, hoe hoger die bijdrage meestal is. De gemeente betaalt de rest. Soms vergoedt de gemeente alle kosten. Volgens de basislijn gebruikt de gemeente de tabel van de kinderopvangtoeslag of de VNG-adviestabel voor peuters om je eigen bijdrage te bepalen. Daarbij maakt de gemeente een zo actueel mogelijke inschatting van je inkomen.
Hoe het geld loopt, verschilt. In Rotterdam betaalt de gemeente rechtstreeks aan de opvang en betaal jij je eigen bijdrage aan de opvang. Vraagt de opvang daar meer per uur dan het bedrag waar de gemeente mee rekent? Dan betaal je het verschil zelf. Vraag de opvang dus om een berekening voordat je tekent. Verandert je inkomen tijdens de SMI, geef het dan door aan de gemeente. Bij toeslag geef je dat door aan Dienst Toeslagen; zie inkomen wijzigen bij kinderopvangtoeslag.
Duur en verlenging
SMI is bedoeld als tijdelijke hulp. In de praktijk gaven gemeenten het vaak maar kort, schreef de staatssecretaris. De basislijn noemt daarom een minimum van zes maanden, met verlenging bij langdurige problemen. Is vooraf duidelijk dat je SMI lang nodig hebt, zoals bij een chronische ziekte? Dan hoort de hardheidsclausule ruimte te geven.
Lokaal kan het strenger zijn. Rotterdam geeft één verlenging, alleen bij nieuwe omstandigheden, voor hooguit de helft van de eerste periode. Vraag daarom op tijd wat er na afloop gebeurt: kan je kind op de groep blijven, en wat kost dat dan?
Privacy: wat weet de opvang?
Volgens de handreiking deelt de gemeente met de opvang alleen de gegevens die nodig zijn: je naam, dat je recht hebt op vergoeding en hoe hoog die is. Medische gegevens deelt de gemeente niet. Wat jij zelf aan de pedagogisch medewerkers vertelt, is jouw keuze. Soms helpt het als de groep weet dat je kind thuis een zware tijd heeft, maar je bent niet verplicht om details te geven.
Andere routes als SMI niet past
De gemeente kijkt eerst naar zogenoemde voorliggende voorzieningen. Dat zijn andere regelingen die al in de kosten van opvang kunnen voorzien:
- Peuteropvang of voorschoolse educatie (VE). Voor peuters, met een eigen gemeentelijk budget. Soms is een combinatie met SMI mogelijk. Lees subsidie voor peuteropvang via de gemeente en wat VVE inhoudt.
- Persoonsgebonden budget (pgb).
- Opvang in een medisch kinderdagverblijf.
- Ondersteuning via de Jeugdwet.
De handreiking noemt deze drie als mogelijke andere routes, zonder ze verder uit te werken. Vraag je hulpverlener of de gemeente welke route bij jouw kind past.
Vragen aan je gemeente
- Heeft de gemeente de basislijn SMI uit 2026 al in de verordening opgenomen?
- Gebruikt de gemeente een inkomensgrens voor toegang, of alleen voor de eigen bijdrage?
- Hoeveel dagen per week en voor hoe lang geeft de gemeente SMI meestal?
- Hoe vaak kan SMI worden verlengd, en wat moet ik daarvoor aanleveren?
- Mag ik kiezen voor een gastouder, of alleen voor een kindercentrum of BSO?
- Hoe wordt mijn eigen bijdrage berekend, en betaalt de gemeente aan mij of aan de opvang?
- Welke informatie vraagt de gemeente bij mijn hulpverlener op?
- Binnen welke termijn beslist de gemeente, en is er een vaste contactpersoon?
- Kan SMI samen met peuteropvang of VE worden ingezet?
Afgewezen, of is je gemeente strenger?
Krijg je een afwijzing, of zijn de regels strenger dan de basislijn? Vraag de gemeente dan om een uitleg op papier: welke regel is toegepast, en waarom past jouw situatie daar niet in? Vraag ook of de gemeente een hardheidsclausule heeft en of die in jouw geval kan worden gebruikt. Neem je hulpverlener mee in dat gesprek; die kan uitleggen waarom opvang nodig is. Op deze site lees je algemene informatie, geen juridisch advies. Of je SMI krijgt, beslist alleen je gemeente.
Zoek een geregistreerde opvang in je buurt
Kies een locatie die in het LRK staat en vraag vooraf wat de opvang kost met een SMI-vergoeding. Bekijk ook de opvang per gemeente of vergelijk kinderdagverblijf en gastouder.
Zoek kinderopvangVeelgestelde vragen over sociaal-medische indicatie
Wat is een sociaal-medische indicatie (SMI)?
SMI is een regeling van je gemeente. De gemeente betaalt dan een deel of alle kosten van kinderopvang. Het is bedoeld voor gezinnen zonder recht op kinderopvangtoeslag, waar sociaal-medische problemen spelen of waar de ontwikkeling van het kind in het gedrang komt. Elke gemeente maakt eigen regels.
Krijg ik SMI als ik ziek ben maar nog in dienst ben?
Meestal niet, omdat je dan nog recht hebt op kinderopvangtoeslag. Volgens Dienst Toeslagen houd je dat recht zolang je in dienst bent, ook tijdens ziekte. Rotterdam schrijft het ook zo: met een arbeidscontract kun je daar geen SMI aanvragen.
Kan ik SMI krijgen naast kinderopvangtoeslag?
Nee. Volgens de landelijke handreiking heb je met SMI geen recht op kinderopvangtoeslag; de gemeente vergoedt de opvang dan al. Heb je wél recht op toeslag, dan gaat die voor. De gemeente checkt daarom eerst of je via de toeslag een vergoeding kunt krijgen.
Hoe lang duurt SMI en kan het worden verlengd?
SMI is in principe tijdelijk. Volgens de landelijke basislijn uit 2026 zou je minimaal zes maanden mogen verwachten, en bij langdurige problemen een of meer verlengingen. Dat is een afspraak, geen wet. Rotterdam geeft bijvoorbeeld maar één keer verlenging, van hooguit de helft van de eerste periode.
Wat kost kinderopvang met SMI?
Dat hangt af van je gemeente en je inkomen. Vaak betaal je een eigen bijdrage die stijgt als je inkomen hoger is, en betaalt de gemeente de rest. Soms vergoedt de gemeente alles. Vraag de gemeente en de opvang om een berekening voordat je tekent.
Moet ik de kinderopvang vertellen waarom ik SMI heb?
Nee, dat bepaal je zelf. Volgens de handreiking deelt de gemeente met de opvang alleen wat nodig is, zoals naam, het recht op vergoeding en de hoogte ervan. Medische gegevens deelt de gemeente niet.
Mag ik met SMI een gastouder kiezen?
Dat verschilt per gemeente. Het landelijke modelformulier vraagt naar gegevens van de kinderopvang of gastouder. Rotterdam staat een gastouder met SMI juist niet toe. Volgens de modeltekst moet de opvang in het Landelijk Register Kinderopvang staan.
Mijn gemeente hanteert een inkomensgrens. Mag dat?
In de basislijn uit 2026 spraken VNG, gemeenten en het ministerie af dat inkomen en vermogen geen reden zijn om iemand van SMI uit te sluiten. Inkomen mag wel de hoogte van je eigen bijdrage bepalen. Het is geen wettelijke regel. Vraag of je gemeente de basislijn al heeft overgenomen.
Tot welke leeftijd kan mijn kind SMI krijgen?
Volgens de basislijn kunnen kinderen van 0 jaar tot het einde van de basisschool in aanmerking komen. De modeltekst voor gemeenten noemt 0 tot 13 jaar. Je gemeente kan een andere grens gebruiken, dus controleer haar regeling.
Kan ik al beginnen met de opvang voordat de gemeente beslist?
Dat kan, maar het landelijke modelformulier waarschuwt dat je dan het risico loopt de kosten zelf te betalen. Je weet dan immers nog niet of je SMI krijgt. Wacht daarom liefst op de brief met het besluit.
Bronnen en begrenzing
Gecontroleerd op 1 november 2026. De basislijn is een afspraak tussen VNG, gemeenten en het ministerie van SZW, geen wettelijk recht. De regeling, het formulier en het besluit van je eigen gemeente zijn leidend. Rotterdam en Oosterhout staan hier alleen als voorbeeld van lokale verschillen.
- Rijksoverheid — Kamerbrief handreiking SMI (30 januari 2026)
- VNG en SZW — Handreiking sociaal medische indicatie (SMI)
- Rijksoverheid — publiekstekst kinderopvang en SMI (modeltekst)
- Rijksoverheid — aanvraagformulier SMI (model)
- Rijksoverheid — wanneer heb ik recht op kinderopvangtoeslag?
- Dienst Toeslagen — kinderopvangtoeslag bij langdurige zorg (Wlz)
- Dienst Toeslagen — kinderopvangtoeslag als je niet werkt
- Dienst Toeslagen — even niet werken door ziekte of zwangerschap
- Gemeente Rotterdam — vergoeding kinderopvang via SMI (voorbeeld)
- Gemeente Oosterhout — kinderopvang sociaal medische indicatie (voorbeeld)