Ouders werken minder uren door wachtlijsten kinderopvang: arbeidsparticipatie onder druk

Wachtlijsten dwingen ouders tot minder werken

De aanhoudende wachtlijsten in de kinderopvang hebben een direct effect op de arbeidsparticipatie van ouders. Uit recente cijfers blijkt dat bijna een kwart van de ouders in de Randstad langer dan drie maanden wacht op een opvangplek. Voor veel gezinnen betekent dat een gedwongen keuze: minder uren werken of helemaal stoppen tot er een plek vrijkomt.

De cijfers: hoe groot is het probleem?

Meer dan 70 procent van alle kinderopvanglocaties in Nederland heeft een wachtlijst. Bij een op de drie kinderdagverblijven geldt die wachtlijst voor alle dagen van de week. In de buitenschoolse opvang is de situatie vergelijkbaar: bijna 62 procent heeft een wachtlijst.

Het probleem is het grootst in de grote steden. In Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht zijn wachttijden van drie tot zes maanden geen uitzondering. Maar ook buiten de Randstad groeien de wachtlijsten, zo bleek uit eerder onderzoek van Radar.

Gevolgen voor werkende ouders

Voor ouders die na hun verlof weer aan het werk willen, is een kinderopvangplek essentieel. Zonder opvang moeten zij hun werkgever vragen om minder uren, onbetaald verlof opnemen of een beroep doen op familie. Vooral vrouwen worden geraakt: zij werken al vaker in deeltijd en zijn doorgaans degenen die hun uren verder terugschroeven als er geen opvangplek is.

Het gevolg is een rem op de arbeidsparticipatie in een tijd waarin de economie juist om meer arbeidskrachten vraagt. Werkgeversorganisaties waarschuwen dat het kinderopvangtekort een verborgen kostenpost is voor bedrijven, door hogere verzuimcijfers en moeilijker vervulbare vacatures.

Werkgevers zoeken eigen oplossingen

Sommige werkgevers nemen het heft in eigen hand. Grotere bedrijven reserveren plekken bij lokale opvangorganisaties of bieden een bijdrage voor een gastouder. Platforms zoals Work Family Solutions adviseren werkgevers over manieren om medewerkers te ondersteunen bij het vinden van kinderopvang.

Toch zijn dit lapmiddelen. Zolang het personeelstekort in de kinderopvang — op dit moment zo'n 6.000 medewerkers — niet structureel wordt opgelost, blijft het aanbod achter bij de vraag.

Wat doen gemeenten?

Gemeenten zetten uiteenlopende instrumenten in om het tekort aan te pakken:

• Amsterdam rolt het Ontwikkelpad Kinderopvang uit in steeds meer stadsdelen, een versneld opleidingstraject voor werkzoekenden
• Rotterdam hanteert een aanpak langs vier lijnen: instroom vergroten, uitstroom beperken, het imago van het vak versterken en samenwerken met onderwijs en zorgsector
• Diverse gemeenten bieden een sociaal-medische indicatie (SMI) waarmee kwetsbare gezinnen voorrang krijgen op een opvangplek

Wat kunnen ouders zelf doen?

Ouders die op een wachtlijst staan, kunnen een aantal stappen ondernemen:

• Schrijf je zo vroeg mogelijk in, bij voorkeur al tijdens de zwangerschap
• Meld je aan bij meerdere organisaties tegelijk
• Overweeg gastouderopvang: de wachttijden zijn daar vaak korter
• Informeer bij je werkgever naar ondersteuningsmogelijkheden
• Check of je gemeente een voorrangsregeling kent

De verwachting is dat de wachtlijsten pas structureel afnemen als het personeelstekort in de sector wordt teruggedrongen. Het kabinet heeft daarvoor diverse maatregelen aangekondigd, maar resultaten worden pas op de middellange termijn verwacht.