Nieuwe handreiking Sociaal Medische Indicatie: zo krijgen kwetsbare gezinnen kinderopvang via de gemeente

Nieuwe handreiking SMI: kinderopvang voor kwetsbare gezinnen via de gemeente

In februari 2026 publiceerde staatssecretaris Nobel een kamerbrief met een vernieuwde handreiking voor gemeenten over de Sociaal Medische Indicatie (SMI). De handreiking moet ervoor zorgen dat gemeenten eenduidiger omgaan met aanvragen van ouders die vanwege sociale of medische problemen kinderopvang nodig hebben, maar geen recht hebben op de reguliere kinderopvangtoeslag.

Wat is een Sociaal Medische Indicatie?

Een Sociaal Medische Indicatie (SMI) is bedoeld voor gezinnen waarin een ouder of verzorger tijdelijk niet goed in staat is om voor het kind te zorgen. Dit kan komen door psychische klachten, een ernstige ziekte, een verslavingsprobleem of een combinatie van sociale en medische omstandigheden. Het kind dreigt hierdoor in zijn of haar ontwikkeling belemmerd te worden.

Bij een SMI betaalt de gemeente (een deel van) de kosten van de kinderopvang. Het doel is tweeledig: het kind krijgt een veilige en stimulerende omgeving, en de ouder krijgt ruimte om aan herstel te werken.

Wat verandert er?

Uit de kamerbrief blijkt dat er grote verschillen bestonden tussen gemeenten in de manier waarop SMI-aanvragen werden beoordeeld. Sommige gemeenten hanteerden strenge criteria, terwijl andere gemeenten soepeler waren. De nieuwe handreiking biedt gemeenten een duidelijker kader:

• Uniforme beoordelingscriteria: De handreiking beschrijft welke situaties in aanmerking komen voor een SMI en hoe gemeenten de ernst van de situatie kunnen inschatten.
• Maximaal twee dagen per week: In de meeste gevallen wordt een SMI toegekend voor maximaal twee opvangdagen per week.
• Tijdelijk karakter: Een SMI wordt doorgaans verleend voor maximaal twaalf maanden, met de mogelijkheid tot verlenging als de situatie daarom vraagt.
• Geen voorrang op wachtlijst: Belangrijk om te weten: een SMI geeft geen voorrang op de wachtlijst van een kinderopvanglocatie. Ouders moeten zelf een beschikbare plek vinden.

Voor wie is de SMI bedoeld?

De regeling is bedoeld voor ouders die niet in aanmerking komen voor kinderopvangtoeslag — bijvoorbeeld omdat één van de ouders niet werkt, studeert of een re-integratietraject volgt. Voorwaarden zijn onder meer:

• Het gezin woont in de betreffende gemeente.
• Het kind is jonger dan 12 jaar.
• Er is sprake van sociale, medische of psychologische problematiek.
• Er is onvoldoende familienetwerk om de opvang op te vangen.
• Er ligt een plan om de gezinssituatie te verbeteren.

Hoe vraag je een SMI aan?

Ouders kunnen een SMI aanvragen bij hun gemeente. De aanvraag wordt vaak beoordeeld door het wijkteam of het sociaal team. Soms is een verwijzing van een huisarts, jeugdarts of maatschappelijk werker nodig. De gemeente beslist vervolgens of een SMI wordt toegekend en voor welke duur.

Wat betekent dit voor ouders?

Voor ouders in een kwetsbare situatie kan de SMI het verschil maken. Het biedt hun kind een plek op een kinderdagverblijf of bij een gastouder, terwijl zij zelf de ruimte krijgen om hun situatie te verbeteren. De vernieuwde handreiking moet ervoor zorgen dat het aanvraagproces in elke gemeente helder en toegankelijk is. Neem bij twijfel contact op met het sociaal team van je gemeente om te bespreken of een SMI in jouw situatie mogelijk is.