Groeiende kritiek op NVWA na trage aanpak asbestaffaire: 'Hadden proactiever moeten handelen'

De kritiek op de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) groeit. Uit onderzoek van EenVandaag blijkt dat de toezichthouder al langer op de hoogte was van mogelijke asbestbesmetting in speelzand, maar niet tijdig ingreep. De kinderopvangsector verwijt de NVWA een gebrek aan daadkracht.

Signalen al eerder bekend

Eind 2025 kwamen in Australië en Nieuw-Zeeland berichten naar buiten over asbest in speelzand. Het besmette zand is afkomstig uit dezelfde toeleveringsketen die ook de Nederlandse markt bedient. Ondanks deze signalen duurde het weken voordat de NVWA actie ondernam. De toezichthouder heeft erkend dat ze proactiever hadden kunnen handelen.

Kinderopvangsector nam zelf het voortouw

De Brancheorganisatie Kinderopvang en individuele kinderopvangorganisaties wachtten niet op de NVWA. Al in de eerste week van februari adviseerden zij hun leden om alle speelzand van onbekende herkomst uit voorzorg niet meer te gebruiken. Meerdere grote ketens, waaronder UniKidz, verwijderden het zand direct uit hun locaties. De sector is ontevreden over het feit dat zij zelf het voortouw moest nemen, terwijl dit bij uitstek een taak is van de toezichthouder.

NVWA verdedigt werkwijze

De NVWA heeft gereageerd op de kritiek. Volgens de toezichthouder kan zij geen handhavingsacties ondernemen op basis van buitenlandse berichtgeving alleen. Pas na eigen laboratoriumonderzoek kon de NVWA vaststellen welke producten op de Nederlandse markt daadwerkelijk besmet waren. Dat onderzoek kost tijd: uiteindelijk zijn 99 producten getest, waarvan vijf boven de wettelijke norm bleken te liggen.

Kamerbrief VWS

Minister Agema van Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft de Tweede Kamer per brief geïnformeerd over de situatie. In de brief erkent het kabinet dat de communicatie richting ouders en de kinderopvangsector sneller had gemoeten. De minister kondigt aan dat de NVWA haar procedures voor het oppakken van buitenlandse veiligheidssignalen gaat verbeteren.

Gevolgen voor kinderopvanglocaties

Voor kinderopvanglocaties blijft het advies ongewijzigd: gebruik geen speelzand waarvan de samenstelling of herkomst niet volledig zeker is. De RIVM-risicobeoordeling over de gezondheidseffecten van speelzand met lage concentraties asbest wordt binnen enkele weken verwacht. Tot die tijd adviseert de brancheorganisatie om zandbakken met los mineraal speelzand gesloten te houden of het zand te vervangen door een gecertificeerd alternatief.